27 Οκτ Δόλος και αμέλεια στις συμβατικές υποχρεώσεις
Η παραβίαση μιας συμβατικής υποχρέωσης μπορεί να δημιουργήσει ευθύνη για τον υπόχρεο, ιδίως όταν η αθέτηση οφείλεται σε συμπεριφορά που μπορεί να του καταλογιστεί. Το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο εάν η υποχρέωση εκπληρώθηκε, αλλά και εάν η μη εκπλήρωσή της συνδέεται με δόλο ή αμέλεια.
Το άρθρο 330 του Αστικού Κώδικα ορίζει:
“Ο οφειλέτης ενέχεται, αν δεν ορίστηκε κάτι άλλο, για κάθε αθέτηση της υποχρέωσής του από δόλο ή αμέλεια, δική του ή των νόμιμων αντιπροσώπων του. Αμέλεια υπάρχει όταν δεν καταβάλλεται η επιμέλεια που απαιτείται στις συναλλαγές.”
Η διάταξη αναφέρεται στην ευθύνη του οφειλέτη στο πλαίσιο μιας ενοχικής σχέσης και προσδιορίζει δύο μορφές υπαιτιότητας: τον δόλο και την αμέλεια. Στην πρώτη περίπτωση, η αθέτηση συνδέεται με εκούσια συμπεριφορά, ενώ στη δεύτερη με την παράλειψη της επιμέλειας που απαιτείται υπό τις συγκεκριμένες συνθήκες.
Η αμέλεια δεν κρίνεται αποκλειστικά με βάση το τι θεωρεί ο ίδιος ο υπόχρεος επαρκή φροντίδα. Εξετάζεται εάν επέδειξε την επιμέλεια που απαιτούν οι συναλλαγές, λαμβανομένων υπόψη της φύσης της υποχρέωσης, των περιστάσεων και του κύκλου δραστηριότητάς του.
Έτσι, εάν ένας επαγγελματίας αναλαμβάνει συμβατικά να εκτελέσει συγκεκριμένες εργασίες και, λόγω ανεπαρκούς επιμέλειας, παραλείπει αναγκαία μέτρα με αποτέλεσμα να μην εκπληρώσει ορθά την υποχρέωσή του, μπορεί να ανακύψει ζήτημα ευθύνης λόγω αμέλειας. Αντίστοιχα, όταν ο υπόχρεος συνειδητά παραλείπει να εκπληρώσει όσα ανέλαβε, ενδέχεται να τίθεται ζήτημα δόλου. Σε κάθε περίπτωση, η αξιολόγηση εξαρτάται από τα αποδεικνυόμενα πραγματικά περιστατικά και το περιεχόμενο της συγκεκριμένης ενοχικής σχέσης.
Η ευθύνη λόγω πταίσματος δεν πρέπει να συγχέεται με την απλή διαπίστωση ότι υπήρξε ζημία. Για τη θεμελίωση συγκεκριμένης αξίωσης απαιτείται να συντρέχουν οι προϋποθέσεις που προβλέπει το εφαρμοστέο νομικό πλαίσιο. Ειδικότερα, όταν ζητείται αποζημίωση, πρέπει να εξεταστούν και οι λοιποί όροι που απαιτούνται για τη σχετική αξίωση, όπως η ύπαρξη ζημίας και ο αιτιώδης σύνδεσμος, όπου προβλέπονται.
Εξίσου σημαντικό είναι ότι το άρθρο 330 ΑΚ αφορά την ευθύνη από αθέτηση υποχρέωσης στο πεδίο των ενοχών. Δεν αποτελεί αυτοτελή και πλήρη ρύθμιση κάθε περίπτωσης πρόκλησης ζημίας, καθώς η εξωσυμβατική ευθύνη από αδικοπραξία διέπεται και από ειδικότερες διατάξεις του Αστικού Κώδικα.
Η εξέταση της υπαιτιότητας έχει, επομένως, ουσιαστική σημασία κατά την αξιολόγηση μιας συμβατικής διαφοράς. Η διαπίστωση του είδους της αθέτησης, της συμπεριφοράς του υπόχρεου και των συνθηκών υπό τις οποίες αυτή εκδηλώθηκε αποτελεί αναγκαίο μέρος της νομικής εκτίμησης για τη θεμελίωση και την έκταση της ευθύνης του.