10 Ιούλ Άρθρο 388 ΑΚ – Απρόοπτη μεταβολή των συνθηκών
Σύμφωνα με το άρθρο 388 του Αστικού Κώδικα:
“Αν τα περιστατικά στα οποία κυρίως, ενόψει της καλής πίστης και των συναλλακτικών ηθών, τα μέρη στήριξαν τη σύναψη αμφοτεροβαρούς σύμβασης, μεταβλήθηκαν υστέρα, από λόγους που ήταν έκτακτοι και δεν μπορούσαν να προβλεφθούν, και από τη μεταβολή αυτή η παροχή του οφειλέτη, ενόψει και της αντιπαροχής, έγινε υπέρμετρα επαχθής, το δικαστήριο μπορεί κατά την κρίση του με αίτηση του οφειλέτη να την αναγάγει στο μέτρο που αρμόζει και να αποφασίσει τη λύση της σύμβασης εξολοκλήρου ή κατά το μέρος που δεν εκτελέστηκε ακόμη.
Αν αποφασιστεί η λύση της σύμβασης, επέρχεται απόσβεση των υποχρεώσεων παροχής που πηγάζουν απ’ αυτήν και οι συμβαλλόμενοι έχουν αμοιβαία υποχρέωση να αποδώσουν τις παροχές που έλαβαν κατά τις διατάξεις για τον αδικαιολόγητο πλουτισμό.”
Το άρθρο 388 ΑΚ ρυθμίζει τις περιπτώσεις κατά τις οποίες, μετά τη σύναψη μιας αμφοτεροβαρούς σύμβασης, επέρχονται έκτακτες και απρόβλεπτες μεταβολές που ανατρέπουν ουσιωδώς την ισορροπία των παροχών. Σκοπός της διάταξης είναι η αποκατάσταση της συμβατικής ισορροπίας όταν η πιστή τήρηση της σύμβασης θα οδηγούσε σε προφανώς άδικα αποτελέσματα.
Για την εφαρμογή της διάταξης απαιτείται η συνδρομή ορισμένων προϋποθέσεων. Ειδικότερα, η μεταβολή των συνθηκών πρέπει να είναι μεταγενέστερη της κατάρτισης της σύμβασης, να οφείλεται σε έκτακτα και απρόβλεπτα γεγονότα και να καθιστά την εκπλήρωση της παροχής υπέρμετρα επαχθή για τον οφειλέτη. Επιπλέον, η σύμβαση πρέπει να μην έχει εκτελεστεί πλήρως, καθώς διαφορετικά δεν χωρεί δικαστική παρέμβαση.
Εφόσον διαπιστωθεί ότι συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις, το δικαστήριο διαθέτει διακριτική ευχέρεια είτε να αναπροσαρμόσει τους όρους της σύμβασης, ώστε να αποκατασταθεί η ισορροπία των παροχών, είτε να λύσει τη σύμβαση για το μέλλον. Η επιλογή εξαρτάται από τις ιδιαίτερες περιστάσεις κάθε υπόθεσης και από το ποια λύση εξυπηρετεί καλύτερα την αρχή της καλής πίστης.
Η διάταξη έχει αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία σε περιόδους έντονων οικονομικών ή κοινωνικών ανακατατάξεων, όπως η οικονομική κρίση, η πανδημία ή σημαντικές διακυμάνσεις στις τιμές βασικών αγαθών και πρώτων υλών. Η νομολογία, πάντως, εφαρμόζει το άρθρο 388 ΑΚ με φειδώ, απαιτώντας η μεταβολή των συνθηκών να είναι πραγματικά εξαιρετική και να
μην εντάσσεται στους συνήθεις επιχειρηματικούς κινδύνους που αναλαμβάνουν τα συμβαλλόμενα μέρη.
Το άρθρο 388 ΑΚ αποτελεί σημαντικό μηχανισμό προσαρμογής των συμβάσεων στις έκτακτες περιστάσεις, διασφαλίζοντας ότι η τήρηση των συμβατικών δεσμεύσεων δεν οδηγεί σε υπέρμετρη και προφανώς άδικη επιβάρυνση ενός από τα μέρη.