17 Ιούλ Η αποδοχή κληρονομίας με το ευεργέτημα της απογραφής
Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 1840 του Αστικού Κώδικα:
Ο διαθέτης μπορεί να αποκληρώσει τον κατιόντα αν αυτός : 1. επιβουλεύθηκε τη ζωή του διαθέτη, του συζύγου ή άλλου κατιόντος του διαθέτη· 2. προκάλεσε με πρόθεση σωματικές κακώσεις στο διαθέτη ή στο σύζυγο του, από τον οποίο κατάγεται ο κατιών 3. έγινε ένοχος κακουργήματος ή σοβαρού πλημμελήματος με πρόθεση, κατά του διαθέτη ή του συζύγου του· 4. αθέτησε κακόβουλα την υποχρέωση που είχε από το νόμο να διατρέφει το διαθέτη· 5. ζει βίο άτιμο ή ανήθικο, παρά τη θέληση του διαθέτη. Η αποκλήρωση για το λόγο αυτό είναι άκυρη, αν ο κατιών κατά το θάνατο του διαθέτη είχε οριστικά εγκαταλείψει τον άτιμο ή ανήθικο βίο.
Το άρθρο 1840 ΑΚ ρυθμίζει τον θεσμό της αποκλήρωσης, παρέχοντας στον διαθέτη τη δυνατότητα να στερήσει από δικαιούχο της νόμιμης μοίρας το σχετικό κληρονομικό του δικαίωμα, αποκλειστικά όμως στις περιπτώσεις που προβλέπονται ρητά από τον νόμο. Σκοπός της διάταξης είναι να εξισορροπήσει την ελευθερία διάθεσης της περιουσίας με την προστασία των στενών συγγενών του κληρονομουμένου.
Για την έγκυρη αποκλήρωση απαιτείται να συντρέχει ένας από τους περιοριστικά αναφερόμενους νόμιμους λόγους, όπως η τέλεση σοβαρών αξιόποινων πράξεων σε βάρος του διαθέτη, η βαριά παράβαση των οικογενειακών υποχρεώσεων ή άλλες περιπτώσεις που προβλέπονται από τις διατάξεις του Αστικού Κώδικα. Επιπλέον, ο λόγος της αποκλήρωσης πρέπει να αναφέρεται ρητά στη διαθήκη, ώστε να είναι δυνατός ο δικαστικός έλεγχος της νομιμότητάς του.
Εφόσον διαπιστωθεί ότι η αποκλήρωση στηρίζεται σε νόμιμο λόγο, ο αποκληρωθείς στερείται του δικαιώματος στη νόμιμη μοίρα. Αντίθετα, όταν ο επικαλούμενος λόγος δεν υφίσταται ή δεν αποδεικνύεται, η αποκλήρωση είναι άκυρη και ο μεριδούχος διατηρεί τα δικαιώματά του σύμφωνα με τον νόμο.
Η διάταξη εφαρμόζεται με ιδιαίτερη αυστηρότητα από τα δικαστήρια, καθώς η αποκλήρωση αποτελεί εξαίρεση από την αρχή της προστασίας των μεριδούχων. Η νομολογία απαιτεί πλήρη απόδειξη των πραγματικών περιστατικών που θεμελιώνουν τον λόγο αποκλήρωσης και ερμηνεύει στενά τις σχετικές διατάξεις, ώστε να αποτρέπονται καταχρηστικοί αποκλεισμοί από την κληρονομική διαδοχή.
Το άρθρο 1840 ΑΚ αποτελεί σημαντική διάταξη του κληρονομικού δικαίου, καθώς καθορίζει τα όρια εντός των οποίων ο διαθέτης μπορεί να αποκλείσει δικαιούχο της νόμιμης μοίρας, διασφαλίζοντας την ισορροπία μεταξύ της ιδιωτικής αυτονομίας και της προστασίας της οικογένειας.